Hoo 'n pröttelbeumke good terecht kwam 

Lammert Vos Bzn. har d'r best wil in. Elk jaor scheuf het toch 'n paar centen en -in tegenstelling tot de landbouw vandaag 'n dag- je had der ginnen administraotie bie neudig en je had der weinig naowark van. Nee, Lammert gung gewoon zienen gang. Dat heul in dat he zo half december in zien kampie begun an te knooien um de beste sparrebeumkes oet de groond te kriegen. Bie zien hoes was nen stukkie laand met draod ofriggeld en daor had Lammert wat slingers met kerstverlichting neerhungen. Dat was veur de sfeer. Veur de handel -um te kieken wat aj kochten en um 't kleengeld nich kwiet te raken- was der een bouwlamp henzet. Nouja, kleengeld? Lammert kun ja, zowat nooit wisselen! Kortum: Lammert Vos Bzn har nen eigen handeltje in karstbeume. Met nen groot bord an de weg: Kerstdennen Te Koop.

Groten en kleinen, met kloet, zunder kloet, met garantie en zunder garantie, met nen kruis onderanspiekerd en zunder kruus. Die lesten waren "veur de heidenen onder oons", was zien standaardgrapje. Al jaorenlang, want zien geveul veur humor was beperkt en statisch. Dat met die garantie was d'r ok zo een. As nen klant vreug wat of de garantie inheul, zee Lammert: "Ik garandeer oe -a'j hem koopt- da'j hem holden kunt. Ik nem hum nich terugge". Verscheiden klanten keken hum dan wat vrömd an en leuten het mar zo.  

De sparretjes greuiden op 'n apart kampie land. De kwaliteit van de beumkes was zeer wisselend. De besten kwamen het eerst in de verkoop en Lammert deu der bie dizze 'Eerste Kwaliteit Kerstdennen' aajt vief gulden bie op. Noe wil het geval dat de sparren op zonnen karstplantage der plezeer in hebt. Ze wilt geerne as 'eerste kwaliteit' in de handel kommen. Het strekt heur tot eer; ze hebt der jaoren over daon om tot wasdom te kommen. Mooi recht van tak en stam, met stevige kloet en veural gin twee topscheuten.

Ie markt het aj langs zonnen karstbomenkampie komt. Bij nen betje andacht trekt der nen nerveuze siddering deur de plantage. Ze rekt en strekt zich, um mar zo schier as kan oet te kommen. Net riepere wichter op nijjoarsrecepties. De sparren stunnen aajt op de oetkiek as Lammert Vos Bzn der weer ankwam met zienen schup. Het lik wal asof ze veurdrongen, ze stonden mekaar zowat op de wortels! 

Lammert zocht de besten deroet, logisch ja. 't Is handel en 't blif handel, al zit der nog zovölle leven in nen spar. 't Was ok de vraog of Lammert zukswat ooit in de smiezen har. Zienen opmarkingsgave concentreerde zich rond de opbrengst - en mangs op vrouwleu met enig postuur. Den visie har-he ok op de beumkes. Fors en good ontwikkeld, dat mus 't wezen. Hoo wieder de verkoop gung, hoe secuurder hee rondkeek wat der nog oetkon, met enig fatsoen. De kromme beumkes zag-he nich eens, andere kleine pröttelbeumkes bekeek met nen kritiese blik. Pas in het leste geval zol he dizzent metnemmen. Mangs haj van de klanten dee laat -en aajt in gleunige haost- langskwamen veur nen beumke. Dat volk keek nich zo krities, as het mar greun was met echte naolden, die reuken naor bos en vrede-op-aarde. 

De kleene beumkes stunnen der eigenlijk wat veur de kat-zien-kloten tussen. Leste reserve veur klanten dee nich zo nauw keken. Eén klein pröttelbeumke har het daor slim zwaor met. Elke keer as Lammert Vos Bzn op het land kwam, strekten en rekten he zich um mar in de kiekerd te kommen. Mar ja, de groten gungen weer veur. 

In de leste dagen veur de Karst kreeg Lammert het drok met zienen handel. He har de pries wat zakken laoten en he mus, verduld ja, an die kleine beumkes beginnen. De leu leken dit jaor kaant gek. Hee gung weer naor zien kampie en spitten wat kleengood aan sparretjes lös. Ook dat hele kleine pröttelbeumke gung met - en daor was dat beumke slim wies met. He kwam wat achteroet in de kraom te staon. Hee keek zich de ogen oet. Dat kon ok, want hee wodden nich verkocht. Toch te klein van maot. 

Op de dag veur Karst tegen sloetingstied, Lammert was der al flauw van en har zien profiet binnen, scharrelde der nen klein jonkie rond. Broen koppie en zwatte fonkeloogies. Lammert Vos Bzn. heul hum in de smiezen. Wat dat boetenlands jong hier te zeuken har? Pas toen de meeste klanten vot waren, kwam he dichterbie en keek Lammert verwachtingsvol an. Lammert Vos Bzn bromde: "Wat is ter? "."Is niks", zee het jonkie, "Jij hep mooi boom". "Daor heb jij niks an. Ieleu bint ja islamitisch of zukswat", kapte Lammert of. "Wil wel mooi boom", zee 't kereltje "met lichtjes voor zusjes". Lammert keek het jong strak an en prakkezeerde even. "Ach, wat kan mij 't ook schelen", zee he en greep achteroet naor het kleene pröttelbeumke. "Hier, nem met en nich wierkommen". He drukten het jong het beumke in de haand. Dat paste precies en het kereltje leup parmantig vot met zienen anwinst.

Het kleene pröttelbeumke kwam terecht in een vluchtelingengezin met nen hele batterij kinder. Hee wodden versierd met  kleurige lichtjes, dee ze van Hollandse buren kregen hadden. In heel Drenthe is nargens zo'n mooien karstboom te vinden, as dat kleene pröttelbeumke argens achterof. Hee steet der fier bij en de lichtjes bint de kleurigste in de hele umtrek. Heur licht fonkelt wieder in de ogies van al dee kleintjes.
 

Harmjan van Steenwijk
(Drentse Courant/Groninger Dagblad 19/12/99)