Deze week wordt 'de' oorlog herdacht en 'de' bevrijding gevierd, van meer dan een halve eeuw geleden. Toch komen er geregeld nieuwe oorlogsmonumenten bij.
Tegelijkertijd worden de herdenking & viering van 4 & 5 mei aangegrepen om een ruimer idee van vrijheid en vrede mee te laten liften. Dat gebeurt o.m. via radiospotjes, want het gaat niet om de ouderen die het meegemaakt hebben, maar om 't jongvolk die er de ballen van af weten. Ze kennen iets 'van horen zeggen' of van verplichte lesstof en bijbehorend bezoek 'met school' aan herinneringsoorden. Zo gaat het overal.

Tijdens het symposium in Westerbork op 30 maart j.l. leerden we, dat de 'derde fase' van het herdenken is ingegaan. Er treedt een individualisering van het gedenken op (vandaar nieuwe oorlogsmonumenten voor aparte groepen) en het herdenken krijgt universele trekken. Het 'nationale gewetensritueel' van 4 mei is uitgebreid. Het raakt een breder thema. De Tweede Wereldoorlog wordt afstandelijker beleefd. 

Hoe geschiedenis 'dichtbij' verstikkend kan werken, vertelde mij de zoon van een heldhaftige, maar dode verzetsstrijder. Er was een straat naar hem genoemd. Zoon was er niet gelukkig mee: "Hij bestaat niet, maar iedereen kent èn bewondert hem; ik ben er, doe mijn 'rottigste best' - maar ik besta eigenlijk niet". We werkten samen bij de Kon. Luchtmacht; ik dienstplichtig, hij beroeps. Nico wilde ook geen voorkeursbehandeling, die 'de zoon van' dacht te bespeuren. Geschiedenis als drukkende last, van 'de' oorlog bij ons. Ons is vooral Nederland. 'Ons' Indië is lang vergeten geweest, bij diezelfde oorlog. Het Militaire Luchtvaart Museum is bijvoorbeeld bezig met een inhaalslag over de rol van het KNIL en de Marine Luchtvaart Dienst in Nederlands-Indië.

Als we aan het vieren en gedenken slaan, mag best bedacht worden dat WOI aan de basis stond van WOII. Ook militair was WOI het begin van een nieuwe ontwikkeling: de eerste vliegtuigen, gifgas, betonnen bunkers en de eerste tanks kwamen in gebruik. De tanks werden ontwikkeld en gebouwd door een Brits marineonderdeel voor het leger, die er eigenlijk niet aan wilde. De projectleider Lt. Stern, was in het burgerleven bankier. Het tweede model 'Big Willie' bleek een succes; het prototype 'Mother' staat in een legermuseum in Dorset. Dat blijkt achteraf 'de moeder' te zijn van de Duitse Blitzkrieg in WOII, van het verloop van de Golfoorlog en van de tankgrachten in Drenthe, die met andere fysieke resten uit 'de' oorlog door historici nu zijn geïnventariseerd. Er valt heel wat te bedenken op 4 en 5 mei.

Jan Tuttel

eerder verschenen in 't Nieuwsblad van het Noorden, 01 mei 2001